Diwrnod o waith yn Erddig

Byddai gweision a morynion Erddig yn codi gyda’r wawr, ac yn mynd i’r gwely am 10 yr hwyr. Ychydig iawn o amser oedd ganddynt i orffwys. Dychmygwch fywyd fel gwas neu forwyn yn Erddig, pan oedd y tŷ yn llawn gwesteion.

Roedd tair morwyn y tŷ yn gorfod gwneud y canlynol:

  • gwneud 12 o welyau bob dydd
  • cludo 12 llestr o ddŵr poeth i fyny dau lawr, ddwywaith bob dydd
  • cludo 12 pot piso i lawr y grisiau sawl gwaith bob dydd
  • glanhau 7 ystafell fyw a chapel bob dydd
  • brwsio 7 set o risiau

Roedd dwy olchwraig yn gorfod golchi a smwddio:

  • hyd at 50 o gynfasau
  • 50 o gasys gobenydd
  • 50 tywel
  • 7 lliain bwrdd enfawr
  • 270 napcyn
  • 28 lliain sychu llestri
  • 35 neu ragor o farclodiau gweision a’r morynion
  • holl grysau, blowsys a dillad isaf y teulu, y gweision a’r morynion

A wyddoch chi?

Roedd yn arfer cyffredinol i’r meistr godi tâl ar weision a morynion am adael iddyn nhw wneud eu golchi personol yn y gwaith. Yn archifau Erddig, gwelir rhestr o brisiau a godai Harriet Rogers ar weision a morynion am adael iddyn nhw wneud eu golchi eu hunain.

Roedd yn arferiad gan dai bonedd i godi tâl ar weision a morynion am wneud eu golchi personol, hyd yn oed eu hancesi
Llyfr nodiadau Harriet Rogers yn cynnwys prisiau golchi eitemau personol yn Erddig