Dydd Iau, 9 Awst yn yr Eisteddfod

Dewch i fwynhau rhaglen fywiog o sgyrsiau, eitemau a straeon sy’n adlewyrchu’n gwaith ledled Cymru.

Manon Steffan Ros – Rhan 1 – 12 Stori Artist preswyl yng Nghastell Penrhyn | 11am

Fel nifer o bobl a fagwyd yng nghyffiniau Bethesda fe dyfodd Manon Steffan Ros i fyny gydag ymwybyddiaeth ddofn o’r hanes anodd ynghlwm wrth gartref teuluol a gweithgaredd busnes yr Arglwydd Penrhyn. Gadawodd Streic y Penrhyn (1900-03), yn fwyaf arbennig, graith ddofn ar yr ardal sydd wedi dylanwadu ar y gymuned leol am flynyddoedd maith. Er na fyddai sawl un o genhedlaeth Manon wedi tywyllu drws Castell Penrhyn oherwydd hyn, fe benderfynodd hi y byddai’n gwirfoddoli yno yn ystod ei harddegau. Ond gadawodd ar ôl cael cyfarwyddyd i beidio trafod yr hanes mwy anodd gydag ymwelwyr. Gyda’i 12 Stori mae Manon yn mentro am y tro cyntaf i faes celf weledol. Mae’r straeon yn cyfuno sgwennu creadigol, barddoniaeth, cerdd a gosodiadau celfyddydol yn y castell er mwyn ymateb i orffennol, presennol a dyfodol Penrhyn. Mae ei gwaith yn agored a gonest, ac yn adlewyrchu ‘gwir’ hanes Penrhyn – sydd yn ei dro wedi gwneud iddi hi gwestiynu ei hunaniaeth ei hunan, yr hanes sy’n cael ei ddysgu i ni, a’r straeon ry’n ni’n eu hadrodd.

Bryonny Goodwin Hawkins – Yn ôl i’r dyfodol yng Nghefn Gwlad | 4.30pm

Lleoliad: BayArt, 54 Heol Bute, Caerdydd, CF10 5AF. Mae Dr Bryonny Goodwin Hawkins yn anthropolegydd, addysgwraig a chyn-ddawnswraig Morris. Daw’n wreiddiol o Aotearoa yn Seland Newydd a symudodd I Brifysgol Aberystwyth ym mis Chwefror 2018 er mwyn ymuno â thimau ymchwil ar gyfer dau brosiect Horizon2020. Mae hi’n gweithio ym maes datblygu gwledig a threftadaeth ddiwydiannol ac mae’n rhan o WISERD [Wales Insititute of Social & Economic Research, Data and Methods]. Bydd ei sgwrs yn ystyried mannau a gofodau gwledig o safbwynt hanesyddol, er mwyn edrych ar bwysigrwydd cefn gwlad i syniadau trefol am frwydrau gwleidyddol.

Manon Steffan Ros – Rhan 2 – 12 Stori Artist preswyl yng Nghastell Penrhyn | 6pm

Fel nifer o bobl a fagwyd yng nghyffiniau Bethesda fe dyfodd Manon Steffan Ros i fyny gydag ymwybyddiaeth ddofn o’r hanes anodd ynghlwm wrth gartref teuluol a gweithgaredd busnes yr Arglwydd Penrhyn. Gadawodd Streic y Penrhyn (1900-03), yn fwyaf arbennig, graith ddofn ar yr ardal sydd wedi dylanwadu ar y gymuned leol am flynyddoedd maith. Er na fyddai sawl un o genhedlaeth Manon wedi tywyllu drws Castell Penrhyn oherwydd hyn, fe benderfynodd hi y byddai’n gwirfoddoli yno yn ystod ei harddegau. Ond gadawodd ar ôl cael cyfarwyddyd i beidio trafod yr hanes mwy anodd gydag ymwelwyr. Gyda’i 12 Stori mae Manon yn mentro am y tro cyntaf i faes celf weledol. Mae’r straeon yn cyfuno sgwennu creadigol, barddoniaeth, cerdd a gosodiadau celfyddydol yn y castell er mwyn ymateb i orffennol, presennol a dyfodol Penrhyn. Mae ei gwaith yn agored a gonest, ac yn adlewyrchu ‘gwir’ hanes Penrhyn – sydd yn ei dro wedi gwneud iddi hi gwestiynu ei hunaniaeth ei hunan, yr hanes sy’n cael ei ddysgu i ni, a’r straeon ry’n ni’n eu hadrodd.

Peter Finnemore - Tirweddau sain I,II & III | 7pm - 9pm

Mae Tirweddau Sain I,II & III yn gyfres o benodau clywedol sy’n cyfleu gwahanol fathau o awyrgylch a themâu sy’n gysylltiedig â Chymru. Mae’r teithiau sain hyn yn ymwneud â thirwedd, tywydd, ffermio a diwydiant, eiconau o fyd diwylliant a chwaraeon, gwleidyddiaeth a iaith, celf a chof gwerin. Collage clywedol sy’n berthnasol i ysbryd yr Eisteddfod yw’r tirweddau sain hyn, ac maen nhw hefyd yn ymchwilio’n chwareus gyda ffyrdd newydd o gysylltu cenedlaethau a hanesion gwahanol. Mae Peter Finnemore yn flaenllaw ym myd celf gyfoes yng Nghymru. Mae’n adnabyddus am ei waith ffilm a ffotograffiaeth sy’n ymdrin â chof cenedlaethau drwy gyfrwng ei gartref teuluol yng Nghwm Gwendraeth; atgofion sy’n berthnasol yn ogystal â bod yn hanesyddol. Yn 2005, Peter oedd yn cynrychioli Cymru yn y Venice Biennale.