Archifau Erddig yn datgelu anwyldeb hanesyddol at fulod

Cyhoeddwyd : 09 May 2019 Diweddariad diwethaf : 16 May 2019

Cafodd Lofty a Tambo, dau ful mawr, eu hailgartrefu gan ein tîm ceffylau o The Donkey Sanctuary yn 2016. Mae'r ymchwil diweddaraf i archifau Erddig wedi datgelu sawl ffotograff a stori newydd o fulod a hynny mewn pryd i'n penwythnos dathlu mulod ar 18 a 19 Mai 2019.

TYr ysbrydoliaeth wrth wraidd y penderfyniad i ailgartrefu Lofty a Tambo oedd ffotograff o fulod yn tynnu trol ar dalcen gorllewinol ein tŷ hanesyddol. Roedd yn ddechrau mordaith newydd gyffrous o ganfod pethau newydd; o ddysgu am sut i ofalu am yr anifeiliaid arbennig hyn i bori drwy'r archifau i ddatgelu llond gwlad o straeon newydd.

Bellach mae gennym ddarlun llawer cliriach o hanes mulod yn Erddig a'r rôl y gwnaethant ei chwarae ym mywydau'r teulu Yorke, ac edrychwn ymlaen at benwythnos i ddathlu ar 18 a 19 Mai.
Dywed Jamie Watson, Rheolwr Cyffredinol Erddig:
"Gwnaeth un llun ysbrydoli ein taith i ailgartrefu Lofty a Tambo ac ers hynny mae ein tîm ceffylau wedi mynd y tu hwnt i'r disgwyliadau i ddod o hyd i fanylion newydd am fulod yn Erddig.
Ymddengys ein bod wedi canfod anwyldeb gwirioneddol tuag at y creaduriaid annwyl hyn yn yr archifau."
Treuliodd y Wirfoddolwraig Ceffylau a Mulod, Beth Jones, sawl diwrnod yn Swyddfa Gofnodion Sir y Fflint lle mae llawer o ddogfennau hanesyddol Erddig wedi'u storio'n ddiogel.
Yn ystod y cyfnod hwn, gyda nifer o wirfoddolwyr eraill yn helpu, llwyddodd Beth i ganfod nifer o bethau newydd, gan gynnwys sawl ffotograff newydd.
 

Historic affection for donkeys at Erddig
Simon Yorke III pictured seated with his dog and arm round a donkey foal
Historic affection for donkeys at Erddig

Dywedodd Beth:
“I remember the moment I found the photo of Simon with a donkey foal. My heart skipped a beat. Not just because it was finally further proof that donkeys played a significant role in the Yorkes’ lives, but because I love donkeys and the photo is simply adorable!”

Ei gludo adref mewn basged
Maen nhw'n deud fod llun yn adrodd cyfrolau, wel mae'r llun o Simon Yorke III yn eistedd ar gadair blygu yn yr ardd gydag ebol mul yn awgrymu anwyldeb.


Ar y cefn mae'r ysgrifen:
‘Simon is said to have carried this donkey home in a basket.’

Bu i ymchwil y tîm ceffylau hefyd ganfod bod Simon yn aelod o'r pwyllgor RSPCA lleol. Ac yntau'n ynad, dichon ei fod wedi clywed am achosion o greulondeb yn erbyn anifeiliaid, gan ei annog i ymuno â'r gymdeithas?
Nododd ysgrifennydd y RSPCA lleol, Mr Swainson, ‘Simon’s practical sympathy and interest in this ill-used animal being well known’.

Dewch i gyfarfod ein mulod mabwysiedig Lofty a Tambo
Cyfarfod  ein hasynnod Lofty a Tambo mabwysiedig
Dewch i gyfarfod ein mulod mabwysiedig Lofty a Tambo

Dywed Medina Dicks, Prif Gerbydwr Erddig:
“Practical sympathy was a very apt description by the RSPCA as we have found that in 1890 Simon Yorke offered Erddig as a venue for a donkey show and parade. There were four classes and the top prize paid 15 shillings and Mrs Yorke gave each entrant 1 shilling - not bad when a groom at the time generally earned a shilling a day!”


It’s no surprise that there were fifty entries to that first show! 

Dywedodd llefarydd ar ran RSPCA Cymru:


“It's fascinating to hear that this research has uncovered information about the role of donkeys at Erddig going back so many years, and the compassion shown to these beautiful equine animals. North Wales has a rich tradition and history of caring for animals and their welfare, and it’s great to hear the role Erddig historically played in caring for donkeys. The RSPCA has been protecting animals since 1824 - and it's so interesting to hear of the connection of the Yorke dynasties to the RSPCA, and our local committee at the time. RSPCA Cymru is always looking for homes for our rescue horses, ponies and donkeys; and we applaud all efforts to help these wonderful companions find loving new homes.”

Bellach, bron i 130 o flynyddoedd yn ddiweddarach a thair blynedd ers i Erddig gymryd gwarchodaeth dros Lofty a Tambo, aeth Medina Dicks i holi Cymdeithas y Bridiau Mulod ynglŷn â chynnal sioe a pharêd arall.


Dywedodd Elizabeth Brown o Gymdeithas y Bridiau Mulod:
 


“Medina told me about the history of donkeys at Erddig and suggested a twenty first century show and parade as part of a celebration weekend and I thought it was a great idea! I don’t think we’ll get as many as 50 entrants, but I’m really looking forward to hosting the parade with all the entrants – including Lofty and Tambo - in front of the house.”

Dychwelodd y mulod i Erddig yn 2016 ar ôl 100 mlynedd
Trelar ceffylau'r Warchodfa Fulod o flaen y neuadd hanesyddol
Dychwelodd y mulod i Erddig yn 2016 ar ôl 100 mlynedd

Mae cynlluniau ar gyfer y penwythnos dathlu yn cynnwys teisen (moron a sinsir i Lofty a Tambo), sgyrsiau ac arddangosiadau arbennig, gweithgareddau crefft, sioe fulod gyda phedwar dosbarth cystadlu ar ddydd Sul 19 Mai gyda'r digwyddiad yn dod i benllanw gyda pharêd mulod ar hyd talcen gorllewinol Neuadd Erddig am 1:30pm.


Bydd Ymgynghorydd Lles Mulod o The Donkey Sanctuary yn y digwyddiad ddydd Sadwrn i sôn am eu cynllun ailgartrefu ac i ateb unrhyw gwestiynau am ddod yn Warchodwr Mulod.