Cyflwyniad i flog yr Eisteddfod

Eisteddfod

Diwrnod i fynd tan wythnos prysuraf fy mlwyddyn. Diwrnod tan y byddaf yn plymio i mewn i gyffro prifwyl y Cymry, yr Eisteddfod.

I mi, y ffordd orau i wagio fy mhen a pharatoi am rywbeth mawr yw mynd am dro. A dyna be wnes i heddiw. Deg milltir o gerdded ym mynyddoedd Eryri. Ar ben fy hun, yn troedio’r uchelfannau, a dim i darfu fy synfyfyrio heblaw am ambell i gigfran neu ddafad unig wedi synnu i’m gweld yn nesáu trwy’r niwl.

Felly, beth yw'r her hon sy'n gofyn am ddiwrnod o gerdded yn y bryniau? Wel, mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol wedi gofyn i mi gyflwyno cyfres o 17 o sgyrsiau a phedwar perfformiad cerddorol trwy gydol wythnos yr Eisteddfod eleni - a rhannu’r profiad efo chi trwy’r blog hwn.  

Ond os rydych chi’n disgwyl sgyrsiau am gefn gwlad brydferth, blastai crand a gerddi addurnol, cewch eich siomi. Mae’r sgyrsiau hyn - a thraethir gan rai o gymeriadau amlycaf y wlad - wedi ei ddyfeisio i herio beth ddylai rôl yr Ymddiriedolaeth fod wrth warchod treftadaeth Cymru. 

Y ddelwedd gennym o’r elusen ydi mudiad sy’n gofalu am harddwch - ym mhensaernïaeth tai mawr a bychain, gerddi addurnol a thirluniau prydferth. Ond i ba raddau mae’r elusen yn dehongli pethau mwy heriol yn ein hanes?  Wedi’r cyfan, symbolau o rym y sefydliad ac hyd-yn-oed gorthrwm ydi llawer o’i lefydd.

I fod yn onest, mae’r amseriad yn berffaith. Ar y pryd, mae’r Ymddiriedolaeth yng nghanol ei raglen Hanes Heriol (Challenging Histories). Blwyddyn ddiwethaf, roedd o’n yn dathlu Menywod a Phŵer ar ganmlwyddiant ymestyn y bleidlais i fenywod, ac mae o ar y pryd yn gweithio ar raglen i ddathlu symbolau pwysig o brotest a newid i hawliau pobl yn y llefydd mae o’n eu gwarchod.  

Credaf fod y rhaglen hon yn mynd at wreiddiau hanes a diwylliant Cymru. Mae protestio a gweithredu yn erbyn y sefydliad yn hanfodol yn hanes ein gwlad. Meddyliwch am ddylanwad Methodistiaeth ac Anghydffurfiaeth neu’r gwrthryfel yn erbyn gormodeddau cyfalafiaeth yn ein pyllau glo a chwareli llechi. 

Peth bynnag eich barn am yr angen i gadw cyfraith a threfn, neu hawl y bobl i weithredu er mwyn gwella eu hamodau byw, dyma gyfle i’r Ymddiriedolaeth i ail ystyried y ffordd mae o’n rhannu hanes y trysorau sy’n ei ofal, ac i gyflwyno hanes ein cenedl mewn cyd-destun newydd.