Morwellt ym Mhen Llyn: blodyn y môr sy’n brin

Pa mor berffaith all pethau fod? Mae Porthdinllaen yn bentref eithriadol o hyfryd sy’n eistedd ar fin y traeth. Gallwch ei gyrraedd drwy gerdded dros filltir o draeth tywod. Mae'r gwely morwellt a geir yma yn un o'r mwyaf yng Ngogledd Cymru ac mae'n rhan o Ardal Cadwraeth Arbennig Pen Llyn a'r Sarnau (ACA).

Morwellt

Mae gwelyau morwellt yn gynefin pwysig iawn. Maen nhw’n cynnig cartref i wahanol fathau o fywyd gwyllt ac maen nhw hefyd yn bwysig fel meithrinfeydd naturiol i rywogaethau masnachol o bysgod. Maen nhw hefyd yn helpu  amsugno carbon deuocsid, yn cynhyrchu ocsigen, yn cylchu maetholion ac yn hidlo llygryddion.

Rhaid i forwellt gael dŵr gweddol glir a chysgodol i dyfu, felly dim ond mewn dyrnaid o fannau arfordirol o gylch y Deyrnas Gyfunol y mae’r planhigyn hwn wedi cael ei gofnodi. Mae o leiaf 80 y cant o forwellt y Deyrnas Unedig wedi diflannu yn ystod y ganrif ddiwethaf o ganlyniad i ffactorau fel ansawdd dŵr gwael, datblygiadau arfordirol a llygredd. Erbyn hyn mae morwellt yn blanhigyn prin iawn.

Pitw ond pwysig

Mae’n bosibl dod o hyd i filoedd o greaduriaid bach yn cuddio yn y cynefin unigryw hwn o dan wyneb y môr ym Mhorthdinllaen. Mae'n bwysig ein bod yn amddiffyn y lle arbennig hwn heb effeithio ar ddefnydd presennol yr ardal.

Blodau môr

Morwellt yw'r unig blanhigyn blodeuol morol go iawn yn y Deyrnas Unedig. Mae tair rhywogaeth yn tyfu yn nyfroedd y Deyrnas Unedig:  morwellt neu wellt y gamlas(Zostera marina); corwellt y gamlas (Z. noltii); a gwellt y gamlas culddail (Z. angustifolia).

Pam fod morwellt yn bwysig?

Mae gwelyau morwellt yn gynefinoedd morol pwysig am sawl rheswm. Maen nhw’n helpu sefydlogi gwaddodion gwely'r môr yn ogystal â darparu deunydd organig, cysgod a bwyd ar gyfer amrywiaeth o bysgod, adar ac infertebratau.

Ar raddfa fyd-eang, rydym yn gwybod hefyd eu bod hefyd yn amsugno ac yn ffurfio cronfa anferth o garbon deuocsid. Mae’r math yma o wasanaeth sy’n cael ei roi i’n cymdeithas gan welyau morwellt yn werth triliynau o ddoleri UD yn fyd-eang.

Porthdinllaen: Digon i’w wneud

Mae yna lawer i'w weld a'i wneud ym Mhorthdinllaen. Mae'n lle gwych i fwynhau diwrnod ar yr arfordir gyda golygfeydd godidog, dyfroedd cysgodol, traethau tywod braf, pyllau glan môr diddorol, a chyfle i wylio’r pysgotwyr lleol yn mynd ac yn dod, a thafarn y Ty Coch wrth law i ddarparu lluniaeth.