Blog dydd Mawrth yn yr Eisteddfod

Andrew Green, Eisteddfod

Dywedodd rhywun unwaith, "Os nad ydych yn agored i feirniadaeth adeiladol, nid ydych yn barod i dyfu'n wirioneddol fel person." Tybiaf y gellid dweud yr un peth am sefydliadau.

Dyma oedd y meddwl y tu ôl i'n gwahoddiad i Andrew Green, cyn Lyfrgellydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru, beirniad dylanwadol a blogiwr i roi un o’n Sgyrsiau Shed heddiw yn yr Eisteddfod. Serch hynny, yr oeddwn yn eithaf anesmwyth pan sefais i gyflwyno Andrew y bore yma. Wedi'r cyfan, mae ei feirniadaeth o sefydliadau megis Bwrdd Croeso Cymru am ddefnyddio cysyniadau hen ffasiwn a ystrydebol o Cymru yn hysbys iawn.

Dechreuodd yn ddoeth drwy ganmol nid yn unig llwyddiant yr Ymddiriedolaeth fel sefydliad cadwraeth, ond hefyd angerdd, sgil a phroffesiynoldeb ei staff yng Nghymru. Cydnabodd hefyd y rôl eithriadol y mae'r Ymddiriedolaeth wedi'i chwarae o ran diogelu a gofalu am 157 milltir o arfordir Cymru a chymaint o'n cefn gwlad gwych.

Ar ôl sefydlu'r ffeithiau calonogol hyn, lansiodd i'w brif osodiad, sef nad yw'r Ymddiriedolaeth yn adlewyrchu diwylliant Cymru yn llawn. Mae'r sefydliad yng Nghymru yn gangen o sefydliad canolog mwy sydd wedi'i leoli yn Swindon nad yw'n deall Cymru'n ddigonol. Yna, nododd y dystiolaeth i gefnogi ei osodiad. A dweud y gwir, mae'r pwyntiau y mae'n eu gwneud yn gyfarwydd iawn i'r rheini ohonom sy'n ymdrechu i sicrhau perthnasedd ein lleoedd i bobl Cymru. Yn hytrach na chymryd llawer o le yma, efallai y dylwn eu ticio'n gyflym yn y drefn y gwnaeth eu sefydlu. Mae'r Ymddiriedolaeth yn gofalu am dai'r aristocratiaeth yn bennaf; Mae ei heiddo wedi'i ddosbarthu'n anghyfartal gan adael lleoedd fel Cymoedd De Cymru heb unrhyw bresenoldeb; Nid yw ei hystod o meddiannau yn gynrychioliadol o fywyd Cymru (e.e. dim capeli, sy'n cael eu colli ar gyfradd o un yr wythnos) ac nid yw'n gwarchod tai ' y Werin ' y dosbarth gweithiol sy'n asgwrn cefn i ddiwylliant Cymru; ac yn yr un modd, nid yw lle Cymru fel y wlad ddiwydiannol gyntaf yn y byd yn cael ei gynrychioli'n ddigonol. Ateb Andrew yw torri'n rhydd oddi wrth y rhiant-gorff a ffurfio Ymddiriedolaeth Genedlaethol annibynnol i Gymru.

A dweud y gwir, mae'r pwyntiau y mae'n eu gwneud yn gyfarwydd i'r rheini ohonom sy'n ymdrechu i sicrhau perthnasedd ein lleoedd i bobl Cymru, ac mae’r Ymddireidolaeth yn mynd i'r afael â llawer o'i sylwadau mewn cynllun i Gymru. Cynllun, gyda llaw, sy'n cael ei ysgrifennu gan dîm Cymru, i wneud yr union beth y mae Andrew yn ei annog: i’r Ymddiriedolaeth ddod yn fwy perthnasol i bobl Cymru. Wedi dweud hynny, rwy'n credu y bydda i'n anghytuno'n barchus ar y pwynt o dorri cysylltiadau gyda gweddill yr Ymddiriedolaeth. Fel y rhan fwyaf o elusennau sy'n weithgar yng Nghymru, mae angen yr arian, y cyfoeth o arbenigedd a'r dylanwad sydd ynghlwm wrth fod yn rhan o sefydliad rhyngwladol.