Blog dydd Sadwrn yn yr Eisteddfod

Day one at the Eisteddfod in Cardiff

Tair sgwrs gyhoeddus ddiddorol, Cymro o’r Wladfa yn canu tangos, a, ie, pregeth gen i. Dyma ddechrau egnïol i sbarduno ein rhaglen gyffrous yn y Brifwyl.

Pum bloedd uchel ar y gragen gonc – roedd yn atseinio o gwmpas coridorau pŵer yn y Senedd gerllaw – ac…anadl ddofn…sefais i fyny efo’r meicroffon o flaen cannoedd o Eisteddfodwyr yn mynd a dŵad, a chriw bach oedd wedi ymgynnull am y sgwrs.  Roedd o’n ddilys iawn mai yn y man hwn roeddwn i’n rhannu fy atgofion o’r fordaith o gwmpas arfordir Cymru, am mai yma tynnwyd fy llun ar ddiwedd y daith 450-milltir, 14-diwrnod yn ôl yn 2015. A pha wersi wnes i ddysgu am dranc ein harfordir?  Un: mae’n traethau ni wedi llygru gyda phlastig, ac mae rhaid i ni rhywbeth amdano; dau: mae’n rhaid i ni fod yn well am addasu at lifogydd ac erydiad a thri: mae datblygiad llechwraidd yn dal i amharu ar harddwch a bywyd gwyllt ein harfordir, ac mae rhaid i ni gyd wneud mwy i gefnogi mudiadau cadwraethol fel yr Ymddiriedolaeth i’w hamddiffyn.

Nesa, dyma Guto Roberts, Swyddog Cwm Idwal, yn ymddiheuro am geisio crynhoi 350-miliwn o flynyddoedd o hanes Cwm Idwal i mewn i sgwrs pum munud.  Wedi dweud hynny, wnaeth o ymdrech glodwiw o ddangos grymoedd aruthrol llosgfynyddoedd a phlygu geologaidd wrth afael mewn llyfryn a’i blygu i ryw fath o fersiwn bychan o Gwm Idwal. Aeth ymlaen i esbonio fod y llyfryn hwn yn becyn addysg newydd i Gwm Idwal, ac roedd o am lansio fo’n swyddogol yma heddiw.  Rwy’n ffyddiog y bydd y llyfryn gwych hwn – a’i gymheiriaid ar-lein – yn fendith i’r miloedd o grwpiau sy’n ymweld â’r Cwm I ddysgu am ei ryfeddodau.

Wedyn ar y beic i’r oriel fendigedig yn BayArt, deg munud o’r Eisteddfod, i gyflwyno trafodaeth rhwng y darlledwr adnabyddus Dei Tomos a Chyfarwyddwr Cymru, Justin Albert.  Meddyliwch am rywbeth rhwng Frost/Nixon a Michael Parkinson, a chewch lun o sgwrs ysbrydoledig.  Roedd angerdd Justin at dreftadaeth Cymru yn amlwg, hefyd felly ei sylwadau o faint o waith oedd eto i’w wneud nes y bod yr Ymddiriedolaeth yn berthnasol i bawb yng Nghymru.

Ac wedyn, i ymlacio o’r holl drafodaeth ddwys, cawsom awr o ganu hwyliog yn ôl wrth y stondin, gyda Chymro o’r Wladfa, René Griffiths, fel Gaucho go-iawn, efo’i sgidiau cowboi, clogyn a gitâr Sbaenaidd